het antropoceen, het tijdperk van de mens, hoe blij mogen we ermee zijn? niet zo heel erg, zou ik met een sterk gevoel van understatement willen antwoorden. want jezus, wat hebben we er een zootje van gemaakt. we beseffen dat niet elke dag. maar hoe mooi is het als er gewoon musea zijn die je met de neus op de feiten kunnen drukken. zoals de 'kunsthal helmond'. en dat als je met je neus op de feiten staat gedrukt een opkomende depressie strijdt met bewondering, omdat het verval dat onze leefomgeving aantast zulke prachtige beelden op kan leveren. verval - ik heb het vaker gezegd - is uiterst fotogeniek.
'antropoceen' is de tweede grote expositie van de canadese fotograaf edward burtynsky in de kunsthal van museum helmond. samen met de (eveneens canadese) jennifer baichwal en nicolas de pencier legde burtynsky in meer dan twintig landen de voetafdruk van de mens op aarde vast. grote foto's, enorme foto's, indringende foto's. afgewisseld met indrukwekkende video's die ook zo'n beetje 'the making of' vastleggen.
ga kijken in museum helmond. het kan nog tot 11 september van dit jaar.
het autootje dat me voorbij rijdt, stopt een paar honderd meter voor me uit. een man stapt uit, scharrelt en zoekt in de greppel en tilt daar aan één poot een dood jong dier uit. een ree, een geitkalf. “geschoten of doodgereden”, vraag ik. doodgereden dus, constateert de man die zich bekend maakt als twan van der heijden. hij is vrijwilliger van de stichting afhandeling & monitoring fauna-aanrijdingen (samf). en dit is wat hij doet: dode dieren ruimen die door bij het oversteken van de weg het loodje hebben gelegd.
“ik denk dat het een geitkalf van omstreeks mei vorig jaar is”, verklaart van der heijden desgevraagd. vermoedelijk vanmorgen doodgereden langs de vogelenzang in sint-michielsgestel.
doodgereden dieren… ik kijk er toch wel van op als van der heijden vertelt dat vorig jaar in zijn regio in noord-oost brabant ruim 300 doodgereden dieren zijn geruimd. en dat zijn dan alleen nog maar de reeën en herten. in de hele provincie noord-brabant zijn het er vorig jaar zo’n 1.100 geweest. daarnaast zijn er andere verkeersslachtoffers zoals dassen, vossen, herten en wilde zwijnen - ze lopen alles bij elkaar ook in de honderden. zo veel… ik had me dat nooit gerealiseerd.
heel snel wordt het donker door het over me heen schuivende loodgrijs. het begint plotseling ook hard te waaien. dan schiet ineens vanuit het zuidwesten de lage zon door en gat in de wolken en zie ik: een willink.
de kleur geel in het pleisterwerk en de manier waarop de sokkel wordt aangelicht ademen de magisch-realistische sfeer van bijvoorbeeld 'het gele huis' van kunstschilder carel willink. en bouwwerkjes als deze doen sowieso al denken aan die vele sokkels (al dan niet met beelden erop) in willinks schilderijen. zoiets krijg je dan als cadeautje zomaar ineens voorgeschoteld tijdens je wandeling. ik heb er wel snel voor moeten handelen, want na nog geen halve minuut was het toverachtige beeld verdwenen. de zon hield het helemaal voor gezien.
tussen den dungen en berlicum liggen het aa-veld en beekveld. het is een gebied waar de rivier de aa weer meandert terwijl het vroeger een recht-toe-recht-aan waterloop was. het is qua omvang een polder van niks, maar het is er mooi.
nog mooier is het bij mist. de mist, die de lelijkheid (een loonwerkbedrijf, silo's, de provinciale weg n279) op afstand houdt. nou ja, ook zonder mist is het er best mooi hoor. maar mét mist...
kijk 'm zitten, de merelman, op het zadel van de fiets. ze kunnen echt van die morsige tiepjes zijn als ze ruien. van die verfomfaaide verenbolletjes. dan zijn ze zo leuk...
de merel is de vogel van het jaar, meldt de krant vanmorgen. maar in het zelfde bericht wordt uitgelegd dat het aantal merelpaartjes in nederland is gedecimeerd. ik voel me wel een beetje schuldig. de ene boom in ons tuintje die ruimte bood aan nesten is vorig jaar bij een storm gesneuveld. er is niets voor terug gekomen. en we hebben inmiddels weer een poes. dat zal voor het komende broedseizoen ook geen aanbeveling zijn. maar de grootste boosdoener is volgens mij het verdwijnen van heel veel begroeiing in de omgeving, voor een belangrijk deel ten behoeve van de vooruitgang (een nieuw woonwijkje).
het gedicht, gevat in cortenstaal, langs de oosterplas.
hoe vaak ben ik hier al langs gelopen zonder het te hebben gezien? en dan sta je er weer, en dan lees je het weer, en dan zie je ineens: het klopt niet.
de foto toont hem al, maar hier toch nog even de tekst van het gedicht:
"flonkerende sterren, de maan die schijnt. of de zon, die zacht in het water verdwijnt. wij zitten samen, hand in hand, aan de oosterplas, in het mulle zand. voor ons is het van grote waarde het mooiste plekje op aarde."
wat klopt hier dan niet? nou, als je hand in hand in het zand wil zitten langs de oosterplas, moet je op het strand zijn, aan de zuidwestkant van de plas. en als je daar zit, zit je dus met je rug naar de ondergaande zon en kun je de zon niet in het water zien zinken.
heeft de dichteres even niet goed opgelet?
maar los van alles: of je de zon nu van voren of van achteren ziet of voelt ondergaan, dit kan natuurlijk toch echt het mooiste plekje op aarde zijn.
een beeld van de tentoonstelling antropoceen met foto's van edward burtynsky
